Wanneer moet een overheidswaarborg als staatssteun aan de overheid worden toegerekend?

Hoge Raad 27 mei 2016 : Toerekening aan overheid is mogelijk, zelfs wanneer garantie eigenmachtig en wederrechtelijk werd verleend door bestuurder havenbedrijf

 

De Nederlandse Hoge Raad besliste in een arrest van 27 mei 2016 dat een garantie gesteld door de (enig) bestuurder van een openbaar bedrijf (i.c. een havenbedrijf), in principe kan worden toegerekend aan de overheid, zelfs indien die bestuurder eigenmachtig en wederrechtelijk heeft opgetreden. Er moet wel in concreto worden nagegaan of de overheid bij het verlenen van de garanties was betrokken. In deze zaak stelde de Hoge Raad ook twee prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie (zie meer hier).

Bepalend is of uit de omstandigheden kan worden afgeleid of de overheid bij het verlenen van de garanties betrokken was of niet. Het is niet voldoende dat een door de overheid gecontroleerd openbaar bedrijf de garanties heeft verleend. Zelfs indien de overheid de mogelijkheid heeft om een openbaar bedrijf te controleren en er een beslissende invloed op uit te oefenen, rechtvaardigt dit niet automatisch het vermoeden dat deze controle ook effectief wordt uitgeoefend.

De (enig) bestuurder van het havenbedrijf was civielrechtelijk wel bevoegd om garanties te verlenen, maar:

  • trad eigenmachtig op;
  • hield de garantieverlening bewust geheim;
  • negeerde de statutaire voorschriften door geen goedkeuring aan de raad van commissarissen te vragen;

Al deze redenen staan volgens de Hoge Raad echter niet noodzakelijkerwijze in de weg dat de door het havenbedrijf verleende garanties worden toegerekend aan de overheid. Er moet immers worden onderzocht:

“of uit het gehele samenstel van aanwijzingen, waaronder genoemde omstandigheden, kan worden afgeleid hetzij dat de overheid in het concrete geval bij het verlenen van de onderhavige garanties betrokken was (of dat onwaarschijnlijk was dat zij daarbij niet betrokken was), hetzij dat de overheid niet betrokken was bij het verlenen van die garanties”.

Voor die betrokkenheid is het niet voldoende dat een door de overheid gecontroleerd openbaar bedrijf die garanties heeft verleend:

“Zelfs indien de overheid de mogelijkheid heeft om een openbaar bedrijf te controleren en een beslissende invloed op de activiteiten ervan uit te oefenen, rechtvaardigt dit niet automatisch het vermoeden dat deze controle in een concreet geval ook daadwerkelijk wordt uitgeoefend”.

In casu beslist de Hoge Raad dat de garantie gesteld door de bestuurder van het havenbedrijf niet kon worden toegerekend aan de overheid (i.c. volgens Nederlands recht de gemeente), omdat het niet vaststond dat de gemeente betrokken was bij het verlenen van de garanties (ondanks de sterke invloed die de gemeente had op het havenbedrijf, en ondanks het feit dat de gemeente de enig bestuurder kon benoemen.

Hieruit blijkt:

  1. Het Europese staatssteunsrecht heeft vooral oog voor de concrete omstandigheden bij het toerekenen van een overheidswaarborg als staatssteun aan de overheid.
  2. Zelfs internrechtelijk onwettig of eigenmachtig verleende overheidswaarborgen kunnen worden toegerekend aan de overheid.
  3. Zelfs indien de overheid de mogelijkheid heeft om een openbaar bedrijf te controleren en een beslissende invloed op haar activiteiten kan uitoefenen, steeds moet worden onderzocht of deze controle in het concrete geval ook effectief werd uitgeoefend.

 

Karel-Jan Vandormael

Author: Karel-Jan Vandormael

Phd-student (KU Leuven), attorney (Arts, Cleeren en vennoten)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s