Het `Dirix-effect´

Tijdens een campusinterview in mijn derde licentie merkte een hiring partner van een internationaal advocatenkantoor op dat ik één van de velen was met zekerheden- en executierecht bij mijn interesses. Dit werd omcirkeld op mijn CV; ernaast schreef hij: Dirix-effect.

Het Dirix-effect heeft het Belgische privaatrecht diepgaand beïnvloed. In de colleges zekerheden- en executierecht waren we bevoorrechte getuige van de ontwikkeling van het insolventierecht als zelfstandige discipline. Zeker, voordien was er in het rechtsonderwijs en de doctrine ook aandacht voor de hypothese van insolventie: bv. het faillissement en het gerechtelijk akkoord bij handelsrecht, beslag bij procesrecht, persoonlijke zekerheiden bij contractenrecht of zakelijke zekerheden in goederenrecht. Bij professor Eric Dirix zagen we hoe deze, soms verwaarloosde, brokstukken in de marge, in één systeem werden samengebracht, rond het begrip samenloop en later – al is daar de arbeid nog bezig – reorganisatie.

Dit systeem kreeg bovendien een centrale plaats in het privaatrecht. We leerden dat privaatrecht intellectueel pas echt boeiend wordt als de evidente schadeplichtige insolvabel is en het risico wegens schaarste van middelen noodzakelijkerwijze moet worden gealloceerd aan een of meer ‘onschuldige’ partijen. De insolventiehypothese was de stress test voor de aanspraken uit het verbintenissen- of goederenrecht. Dirix verwoordde het in 2005 zelf mooi in het voorwoord bij het proefschrift van Annick De Wilde:

“Thans wordt ten volle ingezien dat het insolventierecht, dat immers talrijke rechtsgebieden overspant, een rijke groeve is waaruit nieuwe inzichten kunnen worden gedolven. In het bijzonder doet het insolventierecht boeiende vragen rijzen op het grensgebied van het zakenrecht en het verbintenissenrecht. Het faillissement is immers – naar het bekende woord – de lakmoesproef voor het onderscheid tussen zakelijke en persoonlijke rechten. Antwoorden op vragen zoals de erkenning van fiduciaire overdrachten, van trustachtige figuren, van de grenzen aan de mogelijkheid tot compensatie, van de zakelijke subrogatie e.d.m. zullen in het laboratorium van het faillissementsrecht moeten worden gevonden. Het is ook het faillissementsrecht dat de juiste aard blootlegt van verbintenisrechtelijke figuren zoals het retentierecht of de rechtstreekse vordering.”[1]

Het Dirix-effect is nog altijd zichtbaar in de centrale plaats van insolventierecht in het Leuvens curriculum. Al in het eerste jaar worden studenten met een korte stage bij een gerechtsdeurwaarder geconfronteerd met de executiefase. In het tweede jaar worden in de colleges ondernemingsrecht de samenloop en de basisprincipes van de insolventieprocedures aangebracht. In de master-jaren is er voor iedereen een grondige studie insolventierecht.

Wellicht onwetend zijn mijn eigen studenten par ricochet begunstigde van een (hopelijk niet te erg verwaterd) Dirix-effect.[2] Als ik de inleiding tot het recht aanvat met het formulier van tenuitvoerlegging, de nadruk leg op driepartijen-verhoudingen of aanspoor tot functionele hypochondrie, is dit schatplichtig aan mijn eigen lessen bij professor Dirix, waar we in een donkere bioscoopzaal op de Bondgenotenlaan het licht zagen.

Het is dan ook met diepe erkentelijkheid en weemoedige herinneringen aan de bepalende rol van professor Dirix als leermeester en als copromotor van mijn proefschrift, dat ik meeschreef aan het verslagboek van de studiedag die morgen vrijdag 26 oktober wordt georganiseerd naar aanleiding van zijn emeritaat.

Joeri Vananroye

[1] E. Dirix, “Voorwoord” in A. De Wilde, Boedelschulden in het insolventierecht, Antwerpen, Intersentia, 2005, (ix) x.

[2] We moeten professor Dirix wel waarschuwen dat de gezaghebbende rechtsleer geen vordering op de derde mogelijk acht voor zulke verrijkingsketen, zie E. Dirix, Obligatoire verhoudingen tussen contractanten en derden, Antwerpen, Maarten Kluwer, 1984, 271, nr. 361.

 

Author: Joeri Vananroye

Professor of economic analysis of law (KU Leuven), attorney (Quinz)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s