Experiments

Zonder ongelukken zitten er belangrijke wijzigingen aan het WVV aan te komen. België moet een reeks Europese Richtlijnen omzetten, waaronder een Richtlijn Meervoudig Stemrecht (MVS), de Tweede Digitaliseringsrichtlijn en de Women on Board-Richtlijn, om de CSDDD zoals gewijzigd door Omnibus niet te vergeten, en minister van Justititie Verlinden heeft in haar beleidsverklaring  Justititie 2025-26 (Parl. St. Kamer Doc 56, 0767/017, p. 22) een evaluatie van het WVV op de agenda gezet. Minister Verlinden heeft aan het Belgisch Centrum voor Vennootschapsrecht gevraagd te helpen bij het schrijven van een voorontwerp van wet ter omzetting van de MVS-richtlijn (zie reeds hier). Stijn Deschepper van de FOD Justitie houdt de pen, maar een gans BCV-team (waaronder ondergetekende) biedt input, en alle werkstromen worden gecoördineerd door Marieke Wyckaert, BCV-voorzitter.

Het Instituut Financieel Recht organiseert op 19 mei een studienamiddag waarop een aantal auteurs van het wetsontwerp de toekomstige wijzigingen aan het WVV toelichten, binnen het kader van de bestaande regelingen rond soortrechten, meervoudig stemrecht en intern reglement, waarvan de problemen eerst nog eens geschetst zullen worden.

De Richtlijn Meervoudig Stemrecht (MVS) (Richtlijn (EU) 2024/2810 van 23 oktober 2024) verplicht Lidstaten om meervoudig stemrecht in te voeren voor vennootschappen die op een MTF (Multilateral Trading Facility, beursplatformen die geen gereglementeerde markt zijn en soms bedoeld zijn voor “groeibedrijven”, zoals Euronext Growth ) willen noteren,. De MVS-Richtlijn is onderdeel van de Listing Act, die ernaar streefde de Europese kapitaalmarkten te verdiepen. De gedachte daarbij was dat oprichters van start-ups vlugger naar de beurs zouden trekken indien zij via MVS de controle kunnen behouden. Maar terecht heeft men in België geoordeeld dat er geen reden is om meervoudig stemrecht alleen voor op een MTF genoteerde vennootschappen mogelijk te maken.  In België is sinds 2019 (invoering WVV) meervoudig stemrecht mogelijk bij niet-genoteerde vennootschappen, en dubbel loyauteitsstemrecht bij genoteerde vennootschappen. Men wil de MVS-Richtlijn nu zo omzetten dat meervoudig stemrecht ook mogelijk wordt bij genoteerde vennootschappen, met een maximummultiplicator van 20 stemmen per aandeel (naast het loyauteitsstemrecht dat uiteraard niet wordt afgeschaft als mogeljkheid).

Maar omdat aandelen met meervoudig stemrecht een aparte soort van aandelen (in de technische betekenis van art. 7:60 WVV) zijn, moeten de soortwijzigingsregels uit het WVV (art. 7:155) aangepast worden om de invoering van meervoudig stemrecht beursvennootschappen mogelijk te maken, zeker nu dit niet alleen pre-IPO maar ook “midstream”, na de beursgang, mogelijk moet zijn. De wetgever heeft in 2019 geprobeerd de soortwijzigingsregels te verduidelijken en vereenvoudigen, maar heeft toen helaas ook nieuwe interpretatieproblemen gecreëerd. In de praktijk  klaagt men dat de nieuwe regels te vaak moeten toegepast worden en dan te vaak een blokkeringsmogelijkheid geven aan een minderheid van aandeelhouders. De omzetting van de MVS-Richtlijn zal daarom ook gebruikt worden om de soortwijzigingsregels grondig bij te spijkeren, zodat bv. ook verduidelijkt wordt hoe men meervoudig stemrecht kan invoeren zonder nieuwe aandelen  uit te geven, maar ander stemrecht te geven aan sommige maar niet alle van de bestaande aandelen (“soortsplitsing”).

België is niet alleen verplicht de MVS-Richtlijn om te zetten (tegen eind 2026), maar moet ook dringend werk maken van de aanpassing van het WVV aan arresten van het Grondwettelijk Hof over het intern reglement en over de verjaringstermijnen voor een aantal vennootschapsrechtelijke aansprakelijkheidsvorderingen. Zo moet men ook buiten de coöperatieve vennootschap de mogelijkheid krijgen om in een intern reglement aangelegenheden te regelen die verband houden met de rechten van aandeelhouders (bv. winstverdelingsafspraken in vennootschappen van vrije beroepers), maar uiteraard moet dit met de nodige waarborgen voor aandeelhouders omkaderd  worden. Het is de bedoeling dit in hetzelfde voorontwerp van wet te regelen.

Al deze cruciale wijzigingen aan het WVV (meervoudig stemrecht; soortwijzigingen; intern reglement) komen aan bod op een studienamiddag van het Instituut Financieel Recht van de UGent op 19 mei 2026 .  Op dezelfde namiddag wordt ook die andere belangrijke Richtlijn, de CSDDD na Omnibus, besproken.

Het Instituut Financieel Recht zou zijn naam uiteraard geen eer aan doen indien het niet ook studienamiddagen over bank-en financieel recht zou organiseren: de aftrap wordt gegeven op 31 maart met een dag over consumentenbescherming in het financieel recht. Op 21 april volgt een namiddag over cryptofinance en op 2 juni komen een aantal transversale thema’s uit het financieel recht aan bod, zoals de opgang van private credit en ontwikkelingen in de effectiseringsmarkt of nog het toezicht op en de afwikkeling van financiële instellingen.

Hans De Wulf, Instituut Financieel Recht, UGent

Meer informatie over het programma van de cyclus en de inschrijvingsmogelijkheden vindt u op https://gandaiusacademy.ugent.be/2026/ifr-dagen

Stel: een Belgische aandeelhouder verstrekt een lening (onderworpen aan Belgisch recht) aan een Duitse vennootschap. In de maanden voorafgaand aan de opening van een Duitse insolventieprocedure m.b.t. de Duitse vennootschap worden een aantal betalingen gedaan ter aflossing van de lening. Het risico van de Belgische aandeelhouder neemt hierdoor af.

In de Duitse insolventieprocedure wil de Belgische aandeelhouder voor het saldo van de lening een schuldvordering indienen. De Duitse curator zegt: “niet zo snel, uw schuldvordering – Belgische aandeelhouder – wordt niet toegelaten en bovendien zou ik graag alles terugkrijgen wat u recent hebt ontvangen. De rechtsbasis, zo vraagt u: § 39 en § 135 Insolvenzordnung.”  

Ziedaar de (naar een Belgische context aangepaste) feiten die ten grondslag liggen aan het arrest van het Hof van Justitie van 19 maart 2026. Dit arrest is uitgesproken met toepassing van de oude Insolventieverordening maar het resultaat blijft identiek gelden onder de nieuwe Insolventieverordening

Naar Duits recht (lex fori concursus) zijn de vorderingen van de (in ons voorbeeld Belgische) aandeelhouder “vorderingen van lagere rang” waarbij “de ter zake bevoegde rechter schuldeisers die lager in rang staan niet heeft verzocht hun vorderingen in te dienen, hetgeen een voorwaarde is voor hun deelname aan de insolventieprocedure” (nr. 18 arrest). De eerder verrichte aflossingen moeten aan de boedel worden terugbetaald (nr. 19 arrest).

De Belgische aandeelhouder, lichtjes verontwaardigd, antwoordt: “niet zo snel, ik ken die regeling waar u zo enthousiast naar verwijst helemaal niet, en het toepasselijke Belgische recht kent deze regeling evenmin. Gelieve niet moeilijk te doen.”

Wat domineert? De lex fori concursus of de lex causae? Dit vereist een analyse van het samenspel tussen art. 13 (17) InsolVo enerzijds en art. 4 (7), lid 2, onder m) InsolVo anderzijds.

Art. 4 (thans 7), lid 2, onder m):

Het recht van de lidstaat waar de procedure wordt geopend, bepaalt onder welke voorwaarden deze procedure wordt geopend, verloopt en wordt beëindigd. Het bepaalt met name:

(m) de regels betreffende nietigheid, vernietigbaarheid of niet-tegenwerpbaarheid van de voor de gezamenlijke schuldeisers nadelige rechtshandelingen.

Art. 13 (thans 17)

Artikel 4, lid 2, onder m), is niet van toepassing indien degene die voordeel heeft gehad bij een voor het geheel van schuldeisers nadelige handeling bewijst dat:

(a) deze handeling onderworpen is aan het recht van een andere lidstaat dan de lidstaat waar de procedure is geopend, en

(b) het recht van die lidstaat in het gegeven geval niet voorziet in de mogelijkheid om die handeling te bestrijden.

Het mechanisme is duidelijk. Artikel 13 (17) voorziet in de mogelijkheid bepaalde (rechts)handelingen te immuniseren voor het toepasselijke insolventierecht, door ze aan het recht van een andere lidstaat te onderwerpen (zie de commentaar van Gillis Lindemans op het arrest Vinyls). Een ideale ontsnapping voor de Belgische aandeelhouder, zo lijkt.

Toch niet, zo blijkt. Het Hof kadert de te beantwoorden rechtsvraag als volgt:

“In dat rechtskader moet de eerste vraag aldus worden begrepen dat de verwijzende rechter in wezen wenst te vernemen of artikel 13 van verordening nr. 1346/2000 aldus moet worden uitgelegd dat een persoon die betalingen ter aflossing van een aandeelhouderslening heeft ontvangen die als nadelig voor het geheel van schuldeisers worden beschouwd, zich op deze bepaling kan beroepen om een vordering tot terugbetaling daarvan die is ingesteld door de curator van de vennootschap waaraan de lening is verstrekt, af te weren wanneer die vordering ertoe strekt dat de rangorde van de vorderingen in acht wordt genomen zoals die is vastgelegd in de regeling van de staat waar de insolventieprocedure is geopend.

Vervolgens geeft het Hof een restrictieve invulling aan art. 13 (17):

“Hieruit volgt dat, aangezien artikel 13 van verordening nr. 1346/2000 een uitzondering vormt op artikel 4, lid 2, onder m), van die verordening, de werkingssfeer ervan beperkt is tot het in die bepaling genoemde geval, namelijk wanneer de vraag naar het toepasselijke recht betrekking heeft op de regels betreffende nietigheid, vernietigbaarheid of niet-tegenwerpbaarheid van de voor het geheel van schuldeisers nadelige rechtshandelingen, en niet wanneer het gaat om de regels die zien op welke vorderingen te verhalen zijn op het vermogen van de schuldenaar of welke rangindeling zij hebben.”

Het Hof geeft hiermee aan dat de uitzonderingsbepaling van art. 13 (17) geen betrekking heeft op de rangorde en de volgorde van verdeling van vorderingen, en besluit als volgt:

“Gelet op een en ander moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 13 van verordening nr. 1346/2000 aldus moet worden uitgelegd dat een persoon die betalingen ter aflossing van een aandeelhouderslening heeft ontvangen die als nadelig voor het geheel van schuldeisers worden beschouwd, zich niet op deze bepaling kan beroepen om een vordering tot terugbetaling daarvan die is ingesteld door de curator van de vennootschap waaraan de lening is verstrekt, af te weren wanneer die vordering ertoe strekt dat de rangorde van de vorderingen in acht wordt genomen zoals die is vastgelegd in de regeling van de staat waar de insolventieprocedure is geopend.”

Uit dit arrest kan worden afgeleid dat elke lidstaat meester is van de boedel, en kan bepalen welke schuldeisers (en in welke volgorde) worden toegelaten tot de boedel, waarbij deze keuze zich ook opdringt aan rechtsverhoudingen onderworpen aan een ander recht. Lidstaten hebben hiermee een belangrijk instrument in handen om de ontsnappingsroute van art. 13 (17) te neutraliseren.

Het Hof heeft zich beperkt tot dit antwoord, zonder de bijkomende vragen te beantwoorden. Zo blijft m.i. de vraag open of het recht dat van toepassing is op een lening die door een aandeelhouder van een kapitaalvennootschap aan de vennootschap is verstrekt, wordt beheerst door het vennootschapsrecht of het insolventierecht, en de impact daarvan op de vestigingsvrijheid (zie daarover, A. Van Hoe en M. Vanmeenen, “Shareholders’ loans at the crossroads between corporate and insolvency law : impact of the freedom of establishment on national insolvency law”, International Insolvency Law Review 2011, 468-479).

Gisteren heeft de Ondernemingsrechtbank Henegouwen een tussenvonnis geveld in de zgn. Farmer case. Het vonnis kan hieronder worden geconsulteerd. Voor een beknopte toelichting wordt verwezen naar deze post van Mr Guillaume Croisant.

Vandaag stelt de Europese Commissie het zgn. 28^ste regime voor, dat voorziet in de introductie van een pan-Europese rechtsfiguur, aangeduid als “EU Inc.” De achtergrond van deze innovatie is genoegzaam gekend. Opeenvolgende rapporten van Europese prominenten hebben blootgelegd dat de beloftes van de interne markt slechts gedeeltelijk gerealiseerd zijn. Een nieuwe, Europese, rechtsfiguur, die vlot opgericht kan worden, en zonder frictie doorheen de Europese Unie kan bewegen, wordt geacht een deel van de oplossing te zijn. Het voorstel van de Europese Commissie is omvangrijk, en zal dra en veelvuldig het voorwerp uitmaken van nadere analyse. Watch this space.

Enkele aandachtspunten kunnen nu reeds worden vermeld:

• Digitalisering en standaardisering zijn de ordewoorden; transactiekosten moeten lager, hetgeen onmiddellijk de vraag doet rijzen of dit dan ook niet kan/moet voor de nationale rechtsfiguren;
• EU Inc. moeten worden aangevuld met nationaal vennootschapsrecht. Zal dit de globale doelstelling ondergraven?
• EU Inc. voorziet in een duidelijk fiscaal regime voor aandelenoptieplan: geen belasting upfront maar bij realisatie van de onderliggende aandelen. Een oud zeer in België. Hoe houdbaar zal het zijn om deze regeling niet ook te voorzien voor nationale rechtsvormen?

Wie het voorstel van de Europese Commissie leest (en zeker kritische juristen), ziet onmiddellijk vele hindernissen. Of EU Inc. de golden bullet wordt ter ontsluiting van de interne markt zal dan ook in belangrijke mate afhangen van het voluntarisme waarmee dit instrument in de praktijk wordt toegepast en door de nationale wetgevers wordt behandeld.